Post Pt lip 25, 2008 6:51 pm

Beben syberyjski

Zdecydowalem sie opisac tutja dokladny wyglad bebna syberyjskeigo, uzywanego przez turkow z tego rejonu.
Jest to beben plaski, o mebranie naciagnietej tylko z jednej strony. Zwykle ma ksztalt owalny lub okragly. Beben pokrywa sie skora z dzikiego kozla ewentualnei zrebaka (dawniej z losia lub jelenia). Obrecz ejst dosc szeroka, wykonana z drewna (najczesciej cedrowego). Na zewnetrznej stronie obreczy, pod naciagnieta skora podkladano szesc polkolistych drewienek, zwanych garbami. Sluzyly one jako rezonatory. Dlateog tez szamani anzywali czesto swoje bebny "szesciogarbnymi". Tylna strona pozostaje odkryta i znajduje sie tma rekojesc za ktora instrument sie trzyma. Najczesciej byla ona wykonana z brzozy. Turcy abakanscy nazywali ja mars lub bars (tygrys). W poprzek rekojesci znajdowala sie drewniana poprzeczka zwana kires, kirisz - cieciwa. Nieco wyzej zas, rownolegle do niej umeiszczony byl metalowy prent z zawieszonymi brzekadlami. Najczesciej bylo ich 7 lub 6 (3 po lewej, 3-4 po prawej stronie) i nosily one nazwe strzal lub mieczy. Wspomagaly szamana w walce ze zlymi duchami. Oprocz nich do prenta rpzymocowane byly takze dwa dzwoneczki.
Zewnetrzna strona bebna - jego skorzane pokrycie - bylo zawsze ozdobione rysunkami. Ta czesc roznila sie zwykle nieco w zalenzosci od wlasciwiela bebna, niemniej powtarzaly sie na niej podobne elementy - zwiazane zwykle z przedstawieniami duchow pod postacia roslin, ludzi i zwierzat. Wymienic tutaj mozna: dwie bogate brzozy, siedem zoltych dziewic, kukulke, czarne orly, weza, zabe, kozice, losia. Inne elementy to: siedem gwiazd, slonce, ksiezyc, tecza, ziemia przedstawiona jako pasy. Wszystkie te przedstawienia symbolizowaly obecnosc duchow, pomagajacych szamanowi w roznych dzialaniach. Np Bogate brzozy sprawowaly opieke i zapewnialy ochrone; kukulka wzmacniala glos szamana i nie mozna bylo uzywac bebna bez rysunku tego ptaka, siedem zoltych dziewic pomagalo przy skladaniu ofiar Duchowi Gory, waz pomaga przy bolach nog i piersi, kozica pomaga w wedrowce po grach etc...
Na bebnach znajduje sie takze bardzo czesto postac samego szamana w pelnym stroju.

Kolatke, podobnie jak rekojesc, wykonywano z brzozy i dodawano do niej pentelke, by nie wypadla z reki. Nastepnei obwieszano ja wstazkami.

Duchem opiekujacym sie wszystkimi bebnami byl Kykczkyl-chan, majacy postac tygrysa o grzywie konia. Mlody szaman nie otrzymywal bebna od razu, ale musial wykonac go dopiero na polecenie duchow. Mogli mu w tym pomagac najblizsi krewni -z wlaszcza pomoc woja byla nad wyraz pozadana. Beben mogl byc wykonany tlyko w tych okresach, gdy mozliwa byla szamanska inicjacja. Nie mozna bylo pracowac nad nim zima, latem, ani pod koniec miesiaca. Z reguly wszystkie potrzebne materialy bralo sie ze strony wschodniej w okresie wybranym przez duchy. Ich zebrnaiu, jak iz robieniu calego bebna towarzyszyly odpowiednie obrzedy. Membrane malowano na koncu.